การซื้อบ้านมือสองโดยทั่วไปก็ว่ามีรายละเอียดมากอยู่แล้ว แต่ถ้าเป็น บ้านมือสองที่ยังมีผู้อยู่อาศัยเดิมอยู่ ไม่ว่าจะเป็นเจ้าของเดิม ผู้เช่า หรือญาติของเจ้าของ ความซับซ้อนจะเพิ่มขึ้นอีกหลายระดับ
หลายคนพลาด เพราะคิดว่า “เดี๋ยวโอนแล้วเขาก็ออก” ในความเป็นจริง มีหลายเคสที่
- โอนแล้วเข้าอยู่ไม่ได้
- เกิดข้อพิพาทภายหลัง
- หรือมีค่าใช้จ่ายแฝงที่ไม่เคยถูกบอกมาก่อน
บทความนี้จะพาไปดูว่า ก่อนตัดสินใจซื้อบ้านมือสองที่มีผู้อยู่อาศัยเดิม ต้องตรวจอะไรบ้างให้ครบ

ก่อนอื่น ต้องแยกให้ชัดว่า “ใคร” คือผู้อยู่อาศัยเดิม
สิ่งแรกที่ต้องรู้คือ ผู้อยู่อาศัยเดิมเป็นใคร และอยู่ในสถานะใด
- เจ้าของบ้านเดิม
- ผู้เช่าที่มีสัญญาเช่า
- ญาติหรือบุคคลอื่นที่พักอาศัยโดยไม่มีสัญญา
เพราะแต่ละกรณีมี ความเสี่ยงและผลทางกฎหมายไม่เหมือนกัน
1. ตรวจสอบสิทธิการอยู่อาศัยอย่างเป็นลายลักษณ์อักษร
หากเป็นผู้เช่า ต้องขอดู
- สัญญาเช่า
- ระยะเวลาคงเหลือของสัญญา
- เงื่อนไขการบอกเลิกสัญญา
ในหลายกรณีแม้จะเปลี่ยนเจ้าของแล้ว ผู้เช่ายังคงมีสิทธิอยู่อาศัยตามสัญญาเดิม ซึ่งผู้ซื้อใหม่ ไม่สามารถบังคับให้ออกได้ทันที
2. กำหนด “วันส่งมอบบ้าน” ให้ชัดเจนในสัญญา
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคือ ตกลงซื้อขายกันโดยไม่ได้กำหนด
- วันที่ผู้อยู่อาศัยเดิมต้องย้ายออก
- เงื่อนไขหากไม่สามารถส่งมอบบ้านได้ตามกำหนด
ควรระบุในสัญญาอย่างชัดเจนว่า บ้านต้องว่างก่อนโอน หรือว่างภายในกี่วันหลังโอน พร้อมบทลงโทษหรือเงื่อนไขหากไม่เป็นไปตามนั้น
3. ตรวจสภาพบ้าน “ขณะมีการใช้งานจริง”
บ้านที่มีคนอยู่ มักตรวจสภาพได้ยากกว่าบ้านว่าง เพราะ
- เฟอร์นิเจอร์บังจุดสำคัญ
- ไม่สามารถทดสอบระบบบางอย่างได้เต็มที่
ควรขอ
- เปิดระบบไฟ น้ำ ปั๊มน้ำ
- ตรวจรอยร้าว รอยซึม
- สอบถามประวัติการซ่อมแซมที่ผ่านมา
อย่าดูแค่ความเรียบร้อยภายนอก
4. ตรวจค่าใช้จ่ายค้างชำระทั้งหมด
ก่อนโอน ต้องเช็กให้ชัดว่า
- ค่าส่วนกลาง
- ค่าน้ำ ค่าไฟ
- ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง
ไม่มีรายการค้างชำระ เพราะภาระเหล่านี้อาจตกมาที่ผู้ซื้อหลังโอน หากไม่เคลียร์ให้เรียบร้อย
5. ระวัง “ข้อตกลงปากเปล่า”
หลายเคสเกิดปัญหาเพราะ
- เจ้าของบอกว่าจะย้ายออกแน่นอน
- ผู้เช่าบอกว่าอยู่ไม่นาน
แต่ไม่มีอะไรระบุในเอกสาร สุดท้ายผู้ซื้อไม่สามารถบังคับใช้สิทธิได้ ทุกข้อตกลงควร เขียนให้ชัด ลงนามให้ครบ และแนบเป็นส่วนหนึ่งของสัญญา
6. ประเมินความเสี่ยงด้านจิตใจและการอยู่ร่วมกัน
แม้จะไม่ใช่เรื่องกฎหมาย แต่เป็นเรื่องที่ควรคิดให้รอบ การซื้อบ้านที่ยังมีผู้อยู่อาศัย อาจมีแรงเสียดทานทางอารมณ์ เช่น
- การไม่ยอมย้าย
- ความขัดแย้งหน้างาน
- บรรยากาศไม่เป็นมิตร
ถ้าไม่มั่นใจ ควรชั่งน้ำหนักความเสี่ยงให้ดี
บ้านมือสองที่มีผู้อยู่อาศัย เหมาะกับใคร
- ผู้ซื้อที่ไม่รีบเข้าอยู่
- นักลงทุนที่รับความเสี่ยงได้
- คนที่มีที่ปรึกษาช่วยดูสัญญาและขั้นตอน
แต่ ไม่เหมาะกับมือใหม่ที่ไม่มีประสบการณ์ หรือคนที่ต้องการย้ายเข้าอยู่ทันที